Ornament op het gongrek (gayor) en de filosofie
Het rek waaraan de grote gong en de kleinere gongs (kempuls) hangen wordt gayor genoemd. Volgens de traditie wordt het gayor gesierd met twee slangendraken (Naga’s). Vaak worden deze Naga’s met ineengestrengelde staarten afgebeeld. Maar bij onze gamelan bevindt zich tussen de twee Naga’s een afbeelding van een maskerfiguur, een zogeheten kedhok.
Het is een gezicht met afschuwelijke uitpuilende ogen, uitstekende hoektanden en een kwispelende tong, dat dient als bewakingselement om kwade krachten af te weren. Men vindt het kedhok ook vaak strategisch geplaatst in de paleizen, op punten van ruimtelijke overgangen zoals de poorten tussen binnenplaatsen.
Het kedhok op het gayor van Kyai Slamet blijkt sommige mensen en vooral kinderen best wel schrik aan te jagen en het is hoogstwaarschijnlijk niet het originele Kedhok, want het ziet er wat amateuristisch gemaakt uit en vermeldt het jaartal 1964. Omdat de instrumenten van veel oudere datum zijn, bestaat het vermoeden dat het origineel in Indonesië is achtergebleven.
Het is niet ongebruikelijk om bij restauraties aanpassingen te maken in de versieringen en Kyai Slamet is het zeker waard om een iets aantrekkelijker ornament te dragen. En dat is gevonden!
Na wat restauratie van het houtsnijwerk en de aanpassing in kleur zal het nieuwe ornament over het kedhok geplaatst worden. Het kedhok blijft dus wel zitten waar het zit, verborgen aanwezig om ons met zijn beschermende functie te dienen.
Het nieuwe ornament toont twee Naga’s die hun lichamen ineenstrengelen waarmee zij vruchtbaarheid, kosmisch evenwicht en de dualiteit van schepping en vernietiging vertegenwoordigen.
Zij belichamen wijsheid, zowel aardse als spirituele kwaliteiten en dienen ook als beschermers.
aanwezig kedhok vóór de restauratie het nieuwe ornament
Niniek, een van onze speelsters, heeft ons de betekenis van het nieuwe ornament heel mooi uitgelegd aan de hand van een voorbeeld uit Yogyakarta:
Kraton Yogyakarta is in 1756 opgericht/gesticht door Sultan Hamengkubuwono 1, daar vind je Sangkalan memet (=ungkapan=uitdrukking) in de vorm van beeld, tekening, versiering, o.a. boven de poort van de kraton (paleis). Ook op de rancakan/gayor waaraan de gong en kempuls ( kleinere gongs) hangen zie je ook twee grote slangen met staarten geknoopt.
DWI NOGO ROSO TUNGGAL. (DWI NAGA RASA TUNGGAL)
DWI = 2
NOGO = 8
ROSO = 6
TUNGGAL = 1
Karakter van het Javaanse jaartal 2861, lees het van achter naar voren, dan is dat het Javaanse jaar 1682. Dit is het jaar waarin het paleis van Yogyakarta voor het eerst werd bewoond.
ROSO/RASA 6 dat zijn de zintuigen.
1.fysiek-voelen
2.ogen-zien
3.tong-proeven
4.neus-ruiken
5.oren-horen
De 6e is in sommige tradities zoals boeddhisme het 6e zintuig, dat over geest of intuïtie gaat en vertegenwoordigt fysieke waarnemingen en innerlijk bewustzijn.
Dwi Naga Rasa Tunggal: symbolische betekenis voor Kesatuan/Gotong Royong (eenheid/ wederzijdse hulp). Met andere woorden:
* Om iets te bereiken moet je samenwerken *
Widara Kandang 